PROBLEM ÇÖZME BECERİSİNDE GEREKLİ ADIMLAR

PROBLEM ÇÖZME BECERİSİNDE GEREKLİ ADIMLAR

Problem çözme becerisinde gerekli adımlar nelerdir? Etkin sorun çözme konusunda pek çok adım vardır. Ancak bu yazımızda sorun çözümü konusunda Nezu, Nezu ve D’Zurilla ‘nın çalışmalarına konu olan problem/sorun çözme becerisinden bahsedeceğiz.

Her ne olursa olsun bir problem durumun varlığı çoğunlukla sıkıntı verici olarak algılanmaktadır. Problem en genel anlamıyla “içinde bulunulan durumla, olması istenilen durum arasındaki farklılık ve çeşitli engeller nedeniyle istenilen duruma ulaşamama durumudur” (Nezu, Nezu ve D’ Zurilla, 2007).

Sosyal problem çözme modeli “problem yönelimi” ve “problem çözme becerileri” olmak üzere iki ana öğeden oluşmaktadır. Sosyal problem çözme beceri modeline göre etkili problem çözme davranışı, kişinin problemle karşılaştığında probleme ilişkin olumlu yönelimde (problemleri bir tehdit kaynağı olarak görmektense başa çıkılması gereken bir durum olarak algılama bir anlamda probleme meydan okuma, iyimserlik, problemlerin çözülebilir olduğuna ilişkin yeterli düzeyde öz-yeterlik gösterme, problemi çözmekten kaçmaktan ziyade çözüme kavuşturmak isteme) bulunmasıyla beraber problem çözme becerilerinden rasyonel problem çözme basamaklarını (problemi tanımlanması ve formüle edilmesi, alternatif çözümlerin oluşturulması, karar verme, çözümün uygulanması ve doğrulanması) izleyerek problemi çözüme kavuşturması olarak ifade edilmektedir (D’ Zurilla ve Nezu 2007).

Problem çözme becerisinde gerekli adımlar:

  1. Sorunu belirleme
  2. Kesin ve net hedefi belirleme
  3. Çözüm üretme
  4. Bir karara varma
  5. Çözümü uygulama ve etkinlik derecesini değerlendirme

Yaygın Kaygı Bozukluğu Çalışma Kitabı’nda yer alan bu örnek üzerinden gideceğiz:

“Aylardır işsizsiniz. Kendi alanınızda birçok işe başvurdunuz, fakat ya yeterli niteliklere ve eğitime sahip çıkmadınız, ya da mülakattan sonra iş teklifi almadınız. Şu anda birikimlerinizden harcıyorsunuz ama bir iki aya kadar onlar da tükenecek.” (Ayrıca gözatın: ANKSİYETE BOZUKLUĞU NEDİR? TEDAVİSİ NASILDIR? )

1- SORUNU BELİRLEME

a- Gerçekleri hedef al.
b- Asıl engeli bul.

0 andaki durum nedir? : İşsizim.

Durumun ne olmasını isterdiniz? : Kendi alanımda bir iş  sahibi olmak isterdim.

Engel nedir? : Benim yetenekli olduğum alanda şu anda iş  yok.

“Sorun şu ki, kendi alanımda bir işte çalışmak istiyorum, fakat şu anda benim yetenekli olduğum alanda hiç iş yok.”

Ya da

O andaki durum nedir? : Biriktirdiğim param bitiyor.

Durumun ne olmasını isterdiniz? : Faturalarımı ödeyip, para biriktirmeye başlamak isterdim.

Engel nedir? : Şu anda bir işim yok.

Bu durumda, sorun tanımınız farklı olacaktı. Şöyle bir cümle kuracaktık: Sorun şu ki, faturalarımı ödemek ve biriktirmek için param olsun istiyorum ama işim yok.

İlk örnekte, asıl engel, kendi alanınızda iş bulma güçlüğü iken, ikinci örnekte birincil engel finansaldır.

c- Alanı, Dar Sınırlarda Tutmayın.

“Kendi alanımda ve eve yakın bir iş istiyorum”. Demek yerine: “Faturalarımı karşılayacak kadar kazanabileceğim bir iş istiyorum”

2- HEDEFİ NET OLARAK BELİRTMEK

a- Somut ve özgün hedefler koyun.

“Her ay kiramı ve ek gereksinimlerimi karşılayacak kadar yeterli paraya sahip olma” ve “önümüzdeki iki ay içerisinde herhangi bir iş teklifi alma”, gözlemlenebilir sonuçlara sahip olan özgün ve somut hedeflerdir.

Bunun yerine hedefimiz mülakatta rahat olmak veya daha çok para kazanmak olsaydı bu hedeflerin ulaşılabilirliği ya da başarabilme durumu değerlendirilemezdi.

b- Gerçekçi hedefler oluşturun.
c- Kısa ve uzun vadeli hedefler arasında ayrım yapın.

3 Çözümler Üretme

Zorlu sorunlarla baş etmenin niçin bu kadar güç olabileceğin belli başlı nedenlerinden birisi, geçmişte başvurduğunuz çözümlerin aynıları ile karşılaşma eğiliminin olmasıdır. Ancak, bu eski tanıdık çözümler muhtemelen ilk seferde işe yaramadığı için, yeni fikirler oluşturmak önemlidir.

a- Davranışsal çözümlere odaklan

En iyi potansiyeller, kolaylıkla uygulanabilenlerdir. Bu nedenle çözüm den çok, belirli bir eylem planını yansıtan çözümleri net ortaya koymaya çalışın.

4- KARAR VERME

Bu adımı iki bölümden oluşan bir süreç olarak düşünebilirsiniz: Önce sizin sorununuz için en uygun olanının hangisi olduğunu belirlemek üzere, tüm çözümlerinizi değerlendirirsiniz ve sonra da, devam edip bir karar vermeniz ve sorunun çözümü yolundaki bir sonraki adımı atmanız gerekmektedir.

  • Benim sorunuma yardımcı olacak mı?
  • Ne kadar zaman ve çaba harcamayı gerektirir?
  • Bu çözümü seçersem, kendimi nasıl hissedeceğim?
  • Kısa ve uzun vadede bu çözümün etkileri neler olur?
  • Yukarıdaki soruları yanıtladığınızda artık bir seçim yapmaya hazırsınızdır.

5 ÇÖZÜMÜ UYGULAMAYA KOYMAK VE ETKİSİNİ ÖLÇMEK

Eğer işaretler sizin çözümünüzün planladığınız gibi yürümediğini gösterirse, tekrar baştaki adımlara dönmeniz gerekir. Sorunu iyi belirlediniz mi? Hedefleriniz gerçekçi ve başarıya ulaşabilecek hedefler miydi? Sorununuz için pek çok farklı çözümler ortaya çıktı mı? Sorununuz için daha etkin olabilecek alternatif bir çözüm var mıydı? Çözüm sürecinin tüm aşamalarını yerine getirdiniz mi? Önceki aşamaları gözden geçirip değerlendirmeler yapmak zorunda kalmak çok bilinen bir durumdur. Eğer sizin için de bu durum ortaya çıkarsa, çözüm süreci üzerinde tekrar çalıştıktan sonra, gayretleriniz için kendinizi ödüllendirdiğinizden emin olun.

Psikolog Özgür KOÇAK

KAYNAKÇA

  • Çekici, F., & sonay GÜÇRAY, S. (2012). Problem çözme terapisine dayalı beceri geliştirme grubunun üniversite öğrencilerinin sosyal problem çözme becerileri öfkeyle ilişkili davranış ve düşünceler ile sürekli kaygı düzeylerine etkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi21(2), 103-128.
  • Altuntaş, O., & ALTINOVA, H. H. (2015). YARATICI DRAMA YÖNTEMİNİN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN SOSYAL SORUN ÇÖZME BECERİLERİNE ETKİSİ. Electronic Turkish Studies10(4).
  • Robichaud M., Dugas M.J., Çev.: Uzm. Dr. Aylin İTİL, Prof. Dr. Erhan BAYRAKTAR, Psk. Zeynep ÖZMEYDAN, Psikonet Yayıncılık, 3. Basım, İstanbul, 2020.

İlginizi çekebilecek diğer yazılarımız:

ÇOCUKLUĞUM KARANTİNADA!

KONFOR ALANINDAN ÇIKMAK

SINAV KAYGISI NEDİR? NASIL BAŞ EDİLİR?

Özgür KOÇAK

2014 Omü psikoloji mezunu Psikolog

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir