PSİKANALİZ YAZI SERİSİ – BEBEĞİN ANNEDEN İMGESEL AYRILIŞI

BEBEĞİN ANNEDEN İMGESEL AYRILIŞI

Freud doğumdan sonraki ilk 2 ay sürecinde anne ile bebek arasında tamamen birincil süreçle hareket edildiğini ve haz ilkesine uygun olarak davranıldığını söyler. Mecazi anlamda üzerinde ağız olan bir iddir. Yarı uykulu, yarı uyanık, görüntülerin, seslerin, bedensel duyumların nesnesiz, öznesiz bulanıklığında yaşar. Freud bu durumu birincil narsisizm, Mahler ise normal otistik evre olarak tanımlar. Annenin bulunmadığı ve gereksinimlerin kendini gösterdikleri zamanlarda, çocuğun, gereksinimlerini geçici olarak karşılama yolu olarak varsanılarla isteklerini doyurmaya çalıştığı sanılmaktadır. Erişkin psikotiklerin varsanılarının bir ölçüde bu en eski istek doyurma biçiminin yeniden etkinleşmesi olduğunu sanıyoruz (Wallace, Edwin R., 1994).

Annesinden ayrı olduğunu yeni yeni fark etmeye başladığı sıralarda, annesinin içsel temsilcisini bir süre boyunca akılda tutma yeteneği henüz yoktur. Bu nedenle benliğin yitirilmesiyle aynı şey olan sevgi nesnesinin yitirilmesi korkusu ortaya çıkar. Yitirme korkusu, sonunda bebeğin annesine yönelik engellemelerden doğan öfke tepkilerini bastırmasına, davranışlarını onun isteklerine uydurmasına, başka bir deyişle eğitilebilir hale gelmesine yol açar. Çocuğun ego ve süperegosunun ilk çekirdeğini oluşturan bu eğitim, anneyle özdeşleşme, onun istenen belli davranışları ödüllendirip istenmeyenleri cezalandırması aracılığıyla olur. Bu aşamada ağır travmalara uğramış olan şizofrenik erişkinlerin de aynı şekilde diğer önemli kişilerin içsel temsilcilerini akılda tutma yetenekleri eksiktir. Bu şizofreniklerin ayrılığa aşırı duyarlılıklarını da bir ölçüde açıklar (Wallace, Edwin R., 1994).

Asıl ayrılma- bağımsızlaşma süreci 4-6 aylıkken başlar. Bunun bir ölçüde bebeğin kendi bedenini ayrı olarak yaşantılamasından ve annesinden gelen kaçınılmaz düş kırıklıklarından dolayı ortaya çıktığı kanısındayız. İlk durumda çocuk, Sullivan’ın dediği gibi, bedeninin, çevresindeki nesnelerin tersine, hem hissettiğini, hem de hissedildiğini öğrenir. ‘’Ağız başparmağı, başparmak ağızı duyumsar, bu kendini sezmedir’’. İkinci durumda çocuk belli nesnelerin (göğüs gibi) ne kadar isterse istesin her zaman görünmediğini, oysa diğer bazı nesnelerin (başparmağı gibi) istediği zaman bulunduğunu keşfeder. Genelleşmiş, gülümseme, anneye özgü, onu tercih eden bir gülümseme tepkisi haline gelir, bu çocuğun anneyi diğer bütün kişilerden ayrı bir nesne olarak tanıdığının, anneyle çocuk arasında güvenilir bir bağ oluştuğunun göstergesidir (Wallace, Edwin R., 1994).

Preambivalan nesne ilişkileri adı verilen dönemde çocuk annesiyle olumlu ton taşıyan ilişkilerde alınan anne resimlerini tek bir fotoğrafta,’’iyi anne’’ de, olumsuz tonlu ilişkilerden alınanları bir başkasında ‘’kötü anne’’ de bir araya getirir. Aynı insanın bir an sevecen ve doyurucu olabilirken, başka bir an yoksun bırakıcı, cezalandırıcı ve anksiyete doğurucu olabileceğini kavrama yeteneği yoktur. İki anne temsilcisi oluştururken, aynı zamanda iki benlik temsilcisi de oluşturur. Anneyle olumlu renk taşıyan ilişkilerden bir ‘iyi ben’; engelleyici, öfkeli, kaygılı ve yaralayıcı ilişkilerden de bir ‘kötü ben’. Başka bir deyişle, çocuğun benlik duygusu, kimliği, onun dünyayı algılama biçimi kadar, başkalarının ona tepki gösterme biçimlerinden de kaynaklanır. Yani kendimizi aynalardaki ve başka ilişkilerdeki yansımalarımız aracılığıyla tanımaya başlarız (Wallace, Edwin R., 1994).

Psikolog Özer ULUSOY

Kaynaklar:
  1. Wallace, Edwin R., Dinamik Psikiyatri (Kuram ve Uygulaması), Çev.: Hakan ATALAY, Eylül Yay., İstanbul, 1994.

İlginizi çekebilecek diğer yazılarımız:

Anne Baba ve Çocuk Arasında

BAĞLANMANIN NÖROBİYOLOJİSİ

BEBEKLE İLK TEMAS; İyi Annenin On Özelliği

Kozmik Kahkaha – Vamık D. Volkan

PSİKANALİZ YAZI SERİSİ-FREUD NEDEN ÇOCUKLUK ÇAĞINA İNİYOR?

PSİKANALİZ YAZI SERİSİ-2 BEBEĞİN ANNEDEN İMGESEL AYRILIŞI

ÇOCUKLARDA TİK BOZUKLUĞU

Özer ULUSOY

2008, Ankara Üniversitesi, Psikolog

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir