STRESLE NASIL BAŞ EDEBİLİRİM ?

STRESLE NASIL BAŞ EDEBİLİRİM ?

Stres,  bireyin kendisinden ya da çevresinden kaynaklanan zorlayıcı bir durumla karşı karşıya kaldığında verdiği bilişsel, fiziksel ve psikolojik tepkilerin bütünüdür.  Bireyler değişen yaşam koşullarıyla karşılaştığında stres yaşayabilmektedir.  İnsan yaşamında hiçbir sorun ya da sıkıntı verici durumun olmaması gerçekçi bir beklenti değildir. Bunun yerine karşılaşılan durumlarla nasıl baş edileceği ve sorunun nasıl çözüleceğine odaklanmak daha faydalı olmaktadır. Gündelik yaşam olaylarının ya da yaşanan değişimlerin stresör olarak algılanmasında öncelikle olayın\durumun ne derece tehdit edici olarak algılandığı önem kazanmaktadır.  Birey durumu değişim yerine tehdit olarak algılarsa bir sonraki adım tehdit karşısında vereceği tepkiyi belirleyen düşünceler olmaktadır. Bu düşünceleri hayata geçirmesi ise baş etme süreci olarak adlandırılmaktadır (Lazarus 1966).Ayrıca kişinin stres karşısında kendi kaynaklarını kullanmaya dair beklentisi ve yeni başa çıkma becerileri geliştirme konusundaki motivasyonu da belirleyici olmaktadır.

Lazarus ve Folkman (1984)’a göre insanlar stres yaşadıklarında bu durumla başa çıkabilmek için temelde iki yol kullanmaktadırlar. Bunlardan ilki “problem odaklı başa çıkma”, diğeri ise“duygu odaklı başa çıkma” dır.

Problem odaklı başa çıkma; Bireyin mevcut problemi belirlemesi, alternatif çözüm yolları üretmesi ve gerçekçi olmayan beklentilerinin farkına vararak bunların azaltmaya yönelik eyleme geçmesidir.   

Duygu odaklı başa çıkma; Bireyin mevcut durumla ilgili ortaya çıkan olumsuz duygulara  odaklanıp duygusal yükü ve sıkıntıyı azaltmaya yönelik eylemlerde bulunmasıdır.

Stresle daha etkili baş edebilmek için bazı durumlarda problem odaklı ve duygu odaklı başa çıkma yönteminin birlikte kullanılması gerekmektedir. Başa çıkma stratejileri bireylerin problemi çözmek için harekete geçmelerine yardımcı olur.

Stresle başa çıkma teknikleri sistematiktir ve bu yolla problemin çözüleceğinin bilinmesi önemlidir. İlk olarak problemlerin ne olduğunun belirlenmesi ve somutlaştırılması ile başlanır. Belirlenen problemlerden ilk önce hangisinden başlamak istediğine karar verir. Birey sorunun çözümü için ne istediğini, hedeflerini belirler. Belirlediği hedefe ulaşmak için yapması gerekenleri, ulaşmasını sağlayacak alternatif yolları görür. Bu yolları denemesi ile birlikte ortaya çıkabilecek olası durumları değerlendirir. Alternatifler arasından karar vermesi ile birlikte eyleme geçer. Birey problemle baş edebilmek için attığı adımların sonuçlarını ve işe yarayıp yaramadığını değerlendirir. Etkili olan yolları kullanırken etkisiz olan baş etme yollarını etkili olanlarla değiştirir.

Yapılan çalışmalara göre stresle başa çıkma eğitimlerinin yanı sıra üzerinde durulması gereken konular şöyle sıralanabilir: sosyal destek almak( aile ve arkadaş desteği), spor yapmak, düzenli uyku ve beslenme alışkanlıkları edinmek, nefes ve gevşeme egzersizlerinden faydalanmak, müzik dinlemek, manevi\ spiritüel alanlarda kendini beslemek( dua, meditasyon, dini inançlar).

Stresle daha etkili baş edebilmek için sıkıntı veren durumlarla karşılaştığınızda bu yöntemleri tek başına kullanmak yerine birden fazla yöntemi birlikte kullanmak daha etkili baş etmenize yardımcı olacaktır.

          Psikolog Rabia KIRLANĞIÇ

KAYNAKÇA

AYSAN, F. Başa Çıkma Stratejisi Ölçeğinin Türkçe Formunun Oluşturulması. Ege Eğitim Dergisi3(1).

Baltaş, A.,&Baltaş, Z. (1993). Stres ve Başa Çıkma Yolları. Remzi Kitabevi 14. Basım. İstanbul.

Güner, P. (2000). Sorunlarla etkili baş etme yolu: Problem çözme. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi3(1).

Hiçdurmaz, D.,&Oz, F. (2013). Stresle Başetmenin Bir Boyutu Olarak Spiritüalite. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi16(1), 50-56.

Kayahan, M.,&Sertbas, G. (2007). Dahili ve cerrahi kliniklerde yatan hastalarda anksiyete-depresyon düzeyleri ile stresle basa cikma tarzlari arasindaki iliski/The relationship between anxiety-depression level and manners over coming stress in hospitalized patients at clinics internal and surgical. Anadolu Psikiyatri Dergisi8(1), 52.

Lazarus, R. S.,&Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, andcoping. Springer publishing company.

İlginizi çekebilecek diğer yazılarımız:

Anne Baba ve Çocuk Arasında

BAĞLANMANIN NÖROBİYOLOJİSİ

BEBEKLE İLK TEMAS; İyi Annenin On Özelliği

Kozmik Kahkaha – Vamık D. Volkan

PSİKANALİZ YAZI SERİSİ-FREUD NEDEN ÇOCUKLUK ÇAĞINA İNİYOR?

PSİKANALİZ YAZI SERİSİ-2 BEBEĞİN ANNEDEN İMGESEL AYRILIŞI

ÇOCUKLARDA TİK BOZUKLUĞU

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir