TÜKENMİŞLİK SENDROMU (BURNOUT) NEDİR?

0 Paylaşımlar

TÜKENMİŞLİK SENDROMU (BURNOUT) NEDİR?

Tükenmişlik sendromu günümüzde sıkça kullanılan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Oldukça popüler olan bu kavram ile ilgili birçok model de ortaya çıkmıştır. Tükenmişlik sendromu kavramı daha çok iş hayatında görülmektedir. Günümüzde Maslach’ın geliştirmiş olduğu model, en çok kabul gören modeldir. Ayrıca Maslach, tükenmişlikle ilgili ölçek de geliştirmiş ve çalışmalarda sıklıkla kullanılmaktadır.

Tükenmişlik kavramının tanımı ve tarihçesi

Tükenmişlik kavramı günümüzde bir hastalık olarak gözükmemektedir. 1970’li yıllarda psikiyatrist Herbert Freudenberger tükenmişliği bir kavram olarak ele almış ve ilk çalışmaları yapmıştır. Freudenberger tükenmişlik kavramını şu şekilde açıklamaktadır:

“Başarısız olma, yıpranma, aşırı talepler ve karşılanamayan istekler sonucunda güç ve enerji kaynaklarının bitmesi, tükenmesi durumudur.”

Daha sonrasında bu kavramla ilgili Maslach Modeli, Golembiewski Modeli, Edelwich ve Brodsky Modeli, Chermiss modeli, Perlman ve Hartman modeli ve Pines modeli geliştirilmiştir. Bu yazımızda Maslach Modelinin açıklamalarını ele alacağız.

Maslach tükenmişlik modeli

Maslach tükenmişlik kavramını üç ana başlığa ayırır:

  • 1. Aşama: Duygusal tükenme
  • 2. Aşama: Duyarsızlaşma
  • 3. Aşama: Bireysel başarı eksikliği

Tükenmişlik sendromu bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Maslach tükenmişlik modelinde aşamaların yukarıda yazıldığı sırada gerçekleştiğini söylese de bu sıralama ile ilgili tartışmalar oldukça fazladır.

Duygusal tükenme

İlk aşama olarak karşımıza çıkan duygusal tükenme, modelin merkezinde bulunmaktadır. bireyin hedeflere ulaşma sürecinde diğerlerinin beklentilerini gerçekleştirememesi ya da bunu düşünmesi ile beraber yaşamış olduğu yorgunluk, bıkkınlık, daralmış hissetmesidir. Bu durum tükenmişlik sendromunun ilk aşamasını ifade eder. Duygusal tükenmede birey, kendisini motive eden içsel ve dışsal kaynakların azaldığını hisseder.

Duyarsızlaşma

Duygusal tükenme aşamasının sonlarına doğru duyarsızlaşma aşamasına geçiş olur. Duyarsızlaşma evresinde birey işle ilgili kendisinden beklenene beklentilerini azaltmak amacıyla iletişimde olumsuz tutumlar sergilemeye başlar. Başkalarına karşı mesafeli, soğuk ve katı tutumlar sergiler. Duyarsızlaşma aşamasındaki birey başkalarını umursamaz, sorunlarını dikkate almaz ve onlarla alay eder duruma gelir. Bu durum bireyin sosyal destek almasını engeller ve arttıkça da kişinin tükenmişliği ve mutsuzluğu artar.

Bireysel başarı eksikliği

İkinci aşama olan duyarsızlaşma evresinde birey etrafındaki kişilere karşı olumsuz tutum sergilerken bu tutum son aşamada kendine doğru yönelmeye başlar. Bu yönelimle birlikte, birey kendi başarılarını sorgulamaya başlar. Bu aşamada iş doyumunda fazlaca düşüş görülür. Bireyde memnuniyetsizlik, depresif belirtiler, mutsuzluk, başarısızlık hisleri gittikçe artar.

Tükenmişlik sendromunun belirtileri

Tükenmişlik sendromunun fiziksel ve psikolojik etkileri bulunmaktadır. bu belirtilerden yorgunluk ve bitkinlik ilk belirti olarak göze çarpmaktadır. Bitkinlik ve yorgunluk belirtilerine depresyonda bulunan belirtiler eşlik eder. Belirtileri şu şekildedir:

  • Yorgunluk
  • Bitkinlik
  • Olumsuz otomatik düşünceler
  • Enerji azlığı
  • Yapılacak olan işlerde isteksizlik
  • Dikkati toparlayamama
  • Umutsuzluk ve karamsarlık
  • Fiziksel ağrılar (baş, karın, bacak, sırt)

Tükenmişlik Sendromu En Çok Kimlerde Görülür?

  • Çok fazla sorumluluk altına girenler
  • “Hayır” diyemeyen bireyler
  • Kapasitesinin üstünde performans beklenilen bireyler (kendisi de bu beklenti içinde olabilir)
  • Stresli bir iş hayatına sahip olanlar
  • Mükemmeliyetçi tutuma sahip bireyler

Yararlanılan kaynaklar ve ileri okumalar

Herbert J. Freudenberger, “Staff burn‐out”, Journal of social issues, Vol.30, No.1, 1974, ss. 159-165

Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of organizational behavior2(2), 99-113.

Maslach, C., Jackson, S. E. (1986). Maslach burnout inventory manual (2nd ed.). Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Dizmen Hacıosmanoğlu, Z. (2020). Ruh sağlığı profesyonellerinde tükenmişlik sendromu ve algılanan stres (YÖKTEZ)

Özgür KOÇAK

Psikolog💎 Pdr YL ⏳ Evlilik ve Aile Danışmanlığı YL ⏳ Tokat GOP Üniversite Hastanesi psikolojiyazilari.com adlı sitenin kurucusu ve yöneticisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.