YAŞANTISAL / İNSANCIL AİLE DANIŞMASI KURAMI

0 Paylaşımlar

YAŞANTISAL / İNSANCIL AİLE DANIŞMASI KURAMI

“YAŞANTISAL / İNSANCIL AİLE DANIŞMASI KURAMI” isimli yazımızda mevcut kuramın temel kabullerini, danışma sürecini, kullanılan tekniklerini ve güçlü ve sınırlı yanlarından bahsedeceğiz.

Temel Kabulleri

Kuramın teorik temeli hümanist, varoluşçu kuramcılardan oluşmaktadır. Nietzsche, Heidegger, Sartre ve Buber yaşantısal / insancıl aile danışması kuramında etkili rol oynamıştır. Yaşantısal aile danışmasının temel kavramları ve diğer ilkeleri büyük ölçüde hümanist, varoluşçu kuramcıların fikirlerinin bütünleştirilmesinden oluşmuştur. Yaşantısal aile danışmanlığı aile bireylerinin her biri kendini gerçekleştirdiğinde aile işlevsel ve etkili olabilir tezini savunmaktadır. Yaklaşımı oluşturan zemindeki fikir ailedeki bireylerin duygularının farkında olması bu duyguları fark ettiğinde bastırmamasıdır. (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020).Yaşantısal aile danışmasının ileri gelen isimlerinden bazıları Carl Whitaker, Walter Kempler, Kaplan, David Kantor, Fred Duhl, Bunny Duhl ve Virginia Satir’dir (Nazlı, 2013).

Aile üyeleri duygusal duygu durumlarında düzenleme olmaksızın kendi absürtlükleriyle bağlantı kurmalıdır. Yaşantısal aile kuramcılarından olan Whitaker “absürt” kelimesine vurgu yapmış ve hayatın getirdiği bu absürtlüklere değer vermiştir. Ailelerle çalışırken duygusal anlamlar ve boş davranışlar yoluyla onları kışkırtarak absürtlükleri ile bağlantı kurmalarına zemin hazırlamıştır. Böylece danışanlarında doğallığı ve kendiliğindenliği oluşturmaya çalışmıştır (Cag & Acar, 2015).

Yaşantısal aile danışmanları bireylerin yaşantılarını ve gelişimlerini destekleyen aileyi sağlıklı olarak görürler. Satir’e göre aile birbirine karşı samimi ve açıktır. Birbirleriyle kızgınlıklarını, acılarını, üzüntülerini paylaşabilir, birbirlerine saygı sevgi gösterir ve değer verirler. Whitaker ailenin bireylerden oluşan bir yapı değil bir bütün olduğunu belirtmiştir (Nazlı, 2013).

Terapistin misyonu da üç kuşak ailenin eş zamanlı olarak beraberlik hissi sürdürmesine, özerklik duygusu geliştirmesine yardımcı olmaktır. Ailedeki roller büyük ölçüde aile kuşaklarına göre belirlenmekte ve aile rollerini keşfetmeye zaman zaman aralarında rol değişimi yapmaya böylece esnek kalmaya teşvik edilir. Sağlıklı aileler 8 terimle çerçevelendirilir: ait olma ve bireysellik, biliş ve sezgi, roller ve kişilik, kontrol ve içtepi, halkla ilişkiler ve kişisel ilişkiler, sevgi ve nefret, çılgınlık ve kurnazlık, durağanlık ve değişim. Bu faktörlerin her biri aile dengesini sürdürmek için değimez yapılardır (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Nazlı, 2013).

Yaşantısal aile terapisinin önemli bir önermesi, aile sorunlarının kökeninde yatan temel neden aile bireylerinin duygusal bastırma içinde olmalarıdır. Dolayısıyla hedef öncelikle aile içinde bireyin bastırılmış duygularının anlaşılmasıdır (Nichols, 2013).

Danışma Süreci

Terapistler terapi boyunca ailedeki işlevsizliğin nedenleri konusunda endişelenmeden dinler, gözlemler yaşanılan olaylarla iletişimde kalarak hasarı onarmada aktif mücadele verirler. Terapinin odağı aile danışması oturumlarında duyguların nasıl yaşandığı, güvenlik açıklarını nasıl ortaya çıkardığı ve düşüncelerin alenen paylaşılmasıdır. Terapi aile üyelerinin bireyselleşmesini, kişisel bütünlüklerinin sağlanması ve bireylerin aileye aidiyet duygusu geliştirmesine yardımcı olur. Danışanın semptomlarına katılmak yerine terapist tüm aileye dahil olur ve aile varlığının temeli grup olarak incelenmeye çalışılır.  Danışman iç görü kazandırma yerine danışanların danışma yaşantılarına daha çok önem verir danışmada teknikler çok önemli değildir (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Nazlı, 2013).

Virginia Satir, ailenin iletişim kalıplarına odaklanmakta, duygusal sistemine önem vermekte ve duyguları dışa vurmasını sağlayacak çeşitli teknikler kullanmaktadır. Carl Whitaker ise danışmanlık sürecinde gelişim ve duygulara önem vermektedir. Aile üyelerine ait olma ve bağımsız olma duygularını yaşamalarını sağlamayı amaçlamaktadır (Nazlı, 2013).

Terapist danışma sürecine başlarken ilk seanslarda danışanın neler olacağından bihaberdir bundan dolayı danışmaya karşı tedirgindirler, direnç gösterirler. Danışma sürecinde direnç aşıldığında ise aile bireyleri danışmaya geçmişlerinden bahsederek başlar ve ileriki seanslarda birbirlerine ve terapiste karşı olumsuz duygularından söz ederler. Aile bireyleri terapiye karşı güven geliştirdiğinde ise gerçek değişim başlamıştır ve terapi odağı geçmiş yaşantılardan bugüne gelmiştir. Aile bireyleri birbiriyle ilgilenmeye, problemlerine beraber çözüm aramaya, diğerinin güvenliği hakkında endişe duymaya başlar. Sorumluluklar üstlenilir ve kendilerinde meydana gelen değişim sürecini yönetirler. Gerçek duygu düşüncelerin ifade edilmesiyle savunmalar yok olur. Bireyler birbirlerine dönütler vererek gelişimi gerçekleştirirler. Savunmaların bırakılmasıyla birbirleriyle daha kolay yüzleşirler ve böylece gerçek hayatta da etkileşimleri ve aralarındaki bağları daha güçlenir. Danışma bittiğinde ise aile olumlu değişimi başarmış ve bireyler kendi başına özerk bir arada olduklarında ise bütün haldedirler. Aile sisteminin değerleri belirlenmiş, karar verme, sorumluluk alma ve sorunların kabulünü öğrenmişlerdir (akt. Nazlı, 2013).

Terapistler terapi boyunca ailedeki işlevsizliğin nedenleri konusunda endişelenmeden dinler, gözlemler yaşanılan olaylarla iletişimde kalarak hasarı onarmada aktif mücadele verirler. Terapinin odağı aile danışması oturumlarında duyguların nasıl yaşandığı, güvenlik açıklarını nasıl ortaya çıkardığı ve düşüncelerin alenen paylaşılmasıdır. Terapi aile üyelerinin bireyselleşmesini, kişisel bütünlüklerinin sağlanması ve bireylerin aileye aidiyet duygusu geliştirmesine yardımcı olur. Danışanın semptomlarına katılmak yerine terapist tüm aileye dahil olur ve aile varlığının temeli grup olarak incelenmeye çalışılır. Danışman içgörü kazandırma yerine danışanların danışma yaşantılarına daha çok önem verir danışmada teknikler çok önemli değildir (akt. Nazlı, 2013).

Kullanılan Teknikleri

Yaşantısal aile danışma oturumlarında kullanılan teknikler kuramcılar açısından 2 gruba ayrılabilir. Başını Satir’ in çektiği yapılandırılmış terapi tekniklerini kullanan ve başını Whitaker’ in çektiği kişiselliğe, doğallığa, yaratıcılığa vurgu yapan grup olmuştur. Günümüz yaşantısal aile danışmanları ise bunun tam ortasında yer alır (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Nazlı, 2013). Aile danışmanlığında kullanılan en yaygın yapılandırılmış terapötik etkileri Satir geliştirmiştir (Demirbilek, 2015). Bunun yanında yaşantısal aile terapisinde oturumun içeriği ailenin ve bireylerin ihtiyaçlarına göre değişebilir, terapiste esnek bir çalışma olanağı sunar. Kullanılan birçok tekniği kendileri geliştirmemiş, özellikle geştalt yaklaşımı olmak üzere diğer yaklaşımlardan ödünç almışlardır. Bu tekniklerden bazıları (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Demirbilek, 2015):

Ben durumu, işlevsiz ailelerde aile üyeleri kendini ifade ederken sık sık “biz” ifadesiyle konuşur ve bu olumsuz bir durum olarak görülür. Terapist terapide bunu düzelterek sık sık aile üyelerine “ben” vurgusu yaparak konuşmalarını sağlar.

Aile haritaları, ailenin neslini üç kuşak temsilini içeren bir görselleştirmedir. Bireyler yuvarlakla, aile içi ilişkiler ise çizgilerle sembolleştirilir. Aileyi yeniden yapılandırma, danışmada amaç aile yapısında değişim sağlamak olduğu için bu teknik terapinin merkezindedir. Ailede problemli durumun sürdürülmesine sebep olan yapı değiştirilerek aile daha işlevsel hale getirilir, etkileşim güçlendirilir.

Aranıyor ilanı yazdırma, her bir aile üyesi beklentileri yönünde özelliklere sahip istediği gibi bir aile üyesi hakkında yazı yazar böylece ailede olması istenen hayaller, sahip olunan değerler hakkında farkındalık oluşur ve bu ilanlar değişim için referans olarak kullanılır.

Aile yaşam gerçeği kronolojisi, aile üyelerinden en yaşlı üyenin doğumundan şimdiye genişletilmek üzere üyelerin her biri geçmişini bu güne kadar yazılı şekilde hazırlaması istenir, ebeveynler de kendi ailelerini diğerlerine anlatabilir, böylelikle ailedeki önemli olaylara vurgu yapılır.

Aile sahnesi(drama), her bire aile üyesine önce kendi gördüğü şekliyle aileyi anlatması sonradan ise görmek istediği şekliyle aileyi anlatması istenir. Üyenin anlattığı eski ve yeni haliyle günlük yaşamdaki bir sahne diğer aile üyelerinin de aktif katılımıyla beraber canlandırılır. Ailedeki pek çok durumda bu uygulama tekrar edilerek aile bireylerinin birbirlerine karşı empati geliştirmesi sağlanır.

Heykeltıraşlık, ailedeki iletişim ve etkileşim örüntüsünün aile bireyleri tarafından görülmesini sağlar. Temsili kendileri yapabildiği gibi değişik nesneler (taşlar, kabuklar, çubuklar) kullanarak da yapabilirler, durumu abartabilirler. Üyelere düşünmek için belli süre tanınır ve düşünceleri ifade ettirilir, farkındalıkları arttırılır.

İpler(bağlar), aile üyeleri arasındaki ilişkiler ip yoluyla temsil edilir. Her bir aile üyesinin beline ailedeki üyeler kadar ip bağlanır ve bu ipler çekilir. Bu metaforik ifadeyle aile üyeleri arasında oluşan ikili gerilimin aslında tüm aileyi etkilediğinin anlaşılması sağlanır.

Aile stres balesi, hızlı ve akıcı şekilde üyeler pozisyonlarını değiştirerek günlük hayatında kullandığı iletişim kalıplarından işlevsiz olanlarını fark etmesi sağlanır.

Çapalama, birey duygusal yoğunluğu yüksek olan durumlarda güçlü, farklı uyaranlarla ilişki kurmaya yatkındır ve bu teknikte de oluşturulan bu bağ “çapa” olarak kavramsallaştırılmıştır.

Parçaların partisi, seçilen bir aile üyesinin üzerinden diğer aile üyeleri o üyeyi oluşturan farklı parçaları canlandırır. Buradaki amaç aile üyelerinin diğeri ve kendi hakkında farklı özelliklerini görmesi bunları fark etmesidir.

Güçlü ve Sınırlı Tarafları

Hümanist, varoluşçu kuramların teorileri üzerine şekillenen Whitaker ve Satir’in öncülük ettiği yaşantısal aile danışması bireyin sorumluluklarını üstlenmesini, problem çözmesinde katkı sağlayarak farkındalıklarını arttırır ve varolan potansiyelini ortaya çıkararak kendini gerçekleştirmesinde yardımcı olmaktadır. Şu ana yapılan vurgu ile danışma sürecini kısaltmaktadır (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Nazlı 2013; Kesici ve ark., 2017).

Kuramın zayıflıkları ise tekniklerin çoğunun ödünç olup kendi tekniklerini geliştirmemiş, tavsiye yönelimli ve bireyselci olmalarıdır. Varoluşçu yönelimli terapiler teori ve uygulamanın tutarlı şekilde derlenerek kolayca sistemleştirilemez bu nedenle de diğer hümanist kuramlardan daha fazla kusurlu olabilir. Hem duruma hem kişiye özel olmakla beraber genellikle kendine özgü görünme dezavantajları vardır. Bu nedenle yaklaşımı öğrenip uygulamak isteyen danışmanlar için standartlaşmış bir eğitimleri yoktur (akt. Avşaroğlu ve Çimen, 2020; Nazlı 2013; Kesici ve ark., 2017).

İlginizi çekebilecek diğer yazılarımız:

CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR VE DANIŞMANLIK

BOŞ SANDALYE VE ÇİFT SANDALYE TEKNİĞİ

MINNESOTA ÇOK YÖNLÜ KİŞİLİK ENVANTERİ (MMPI) NEDİR?

WECHSLER YETİŞKİNLER İÇİN ZEKA ÖLÇEĞİ (WAIS) NEDİR?

STERNBERG AŞK ÜÇGENİ KURAMI

DEPRESYONUN NEDENLERİ

Kaynakça

Avşaroğlu, S. ve Çimen, F. (2020). Aile danışmanlığına yaşantısal/insancıl terapiden genel bir bakış açısı. Gelecek Vizyonlar Dergisi 4(2), 1-7.

Çağ, P. ve Acar, N. V. (2015). A view of the symbolic-experiential family therapy of Carl Whitaker through movie analysis. Educational Sciences: Theory & Practice, 15(3), 575-586.

Demirbilek, M. (2015). Aile danışmanlığı: bir uygulama örneği. Turkısh Journal of Family Medicine and Primary Care, 2(12), 28-38.

İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi, (2020). Aile terapisi. https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Guz/aile_terapisi/ adresinden alınmıştır.

Kesici , Ş., Mert , A., Büyükbayraktar, Ç. G., & İlgün, E. (2017). Aile Terapisinde Kullanılan Teknikler(5. Basım). Nobel

Nazlı, S. (2013). Aile Danışmanlığı (9. Baskı). Anı yayıncılık.

Nichols, M. P. (2013). Aile Terapisi: Kavramlar ve Yöntemler(çev. Gündüz O.). Kaknüs Yayınları.

Özgür KOÇAK

Psikolog💎 Pdr YL ⏳ Evlilik ve Aile Danışmanlığı YL ⏳ Tokat GOP Üniversite Hastanesi psikolojiyazilari.com adlı sitenin kurucusu ve yöneticisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.